Toen ik net begon met yoga op Curaçao, was er nog geen traumasensitieve yoga beschikbaar. Sterker nog, er was in die tijd überhaupt minder bewustzijn rondom trauma dan nu. Ik had het geluk dat een van de eerste yogadocenten bij wie ik les volgde daar van nature vrij sensitief in was. Misschien deed ze het onbewust, misschien voelde ze gewoon goed aan wat ik nodig had. Maar bij lang niet alle docenten heb ik diezelfde sensitiviteit ervaren, zelfs niet bij ervaren docenten met de beste intenties.
Tegenwoordig zie je dat er veel meer met trauma wordt gewerkt binnen holistische sessies en yogavormen. Denk aan familieopstellingen, kundalini-sessies, sensuele yoga en sound healings. Vaak wordt daarbij gezegd dat trauma in het lichaam opgeslagen zit en losgelaten kan worden. Hoewel daar zeker waardevolle elementen in kunnen zitten, roept het bij mij ook een belangrijke vraag op: in hoeverre zijn facilitators daadwerkelijk getraind in het werken met trauma? Weten zij wat er fysiologisch gebeurt in het lichaam en het zenuwstelsel bij bijvoorbeeld PTSS of complexe trauma’s? Weten zij hoe ze iemand veilig kunnen begeleiden wanneer er intense reacties of triggers ontstaan? Weten zij hoe belangrijk taalgebruik is, hoe woorden kunnen sturen, openen of juist onbedoeld kunnen triggeren? En hoe essentieel het is om steeds opnieuw de keuzevrijheid bij de deelnemer te laten, zodat iemand de regie over het eigen lichaam kan behouden?
Ik heb zelf ervaren wat er heel goed kan gaan, maar ook wat er mis kan gaan, juist wanneer die kennis ontbreekt. Die ervaringen hebben mijn manier van lesgeven sterk beïnvloed. Hoewel ik intuïtief al langere tijd meer traumabewust lesgeef (denk aan keuzevrijheid en opties geven, veel aandacht voor interoceptie), heb ik ervoor gekozen me hier verder in te verdiepen. Niet alleen vanuit gevoel, maar ook vanuit kennis en onderzoek. Daarbij ben ik me gaan richten op traumasensitieve yoga, en in het bijzonder op de methode die gebruikt werd inwetenschappelijk onderzoek van Bessel van der Kolk: TCTSY (Trauma Center Trauma-Sensitive Yoga).
Vanuit die basis wil ik hier uitleggen wat traumasensitieve yoga precies is, hoe het werkt en waarom deze benadering zo waardevol kan zijn.
Wat is Traumasensitieve yoga?
Traumasensitieve yoga (TSY) is een zachte, lichaamsgerichte benadering van herstel na trauma. Waar veel traditionele therapieën zich vooral richten op praten en gedachtes, werkt TSY juist via het lichaam. Deze “bottom-up” benadering – via ademhaling, beweging en directe ervaring – sluit aan bij wat we inmiddels weten over trauma: het zit niet tussen de oren, maar ook diep verankerd in ons lichaam en zenuwstelsel.
Traumasensitieve yoga vs. ‘gewone’ yoga
Hoewel traumasensitieve yoga gebruikmaakt van yogahoudingen en ademhaling, verschilt het wezenlijk van reguliere yogalessen. In een ‘gewone’ yogales ligt de nadruk vaak op het uitvoeren van houdingen, fysieke uitdaging of ontspanning. De docent geeft instructies die vrij directief kunnen zijn (“plaats je voet hier”, “houd dit vast”), en er is regelmatig aandacht voor correctie van de houding of het behalen van een bepaalde vorm.
Bij traumasensitieve yoga is de benadering juist anders:
- Keuzevrijheid staat centraal. Deelnemers worden uitgenodigd in plaats van gestuurd (“je zou kunnen proberen…”). Alles is optioneel en uitnodigend.
- Er is geen ‘goed’ of ‘fout’. Het gaat niet om hoe een houding eruitziet, maar om wat iemand ervaart in zijn of haar lichaam.
- Veiligheid en voorspelbaarheid zijn essentieel. De opbouw van de les is rustig, herhalend en transparant.
- Er wordt niet gecorrigeerd of aangeraakt. Dit helpt om een gevoel van controle en autonomie te behouden.
- De aandacht ligt op voelen, niet op presteren.
Het doel van traumasensitieve yoga is dus niet flexibiliteit of kracht, maar het herstellen van een veilige relatie met het eigen lichaam.
Herstel via het lichaam
Onderzoek laat zien dat deze benadering zeer waardevol kan zijn, vooral voor mensen bij wie eerdere behandelingen onvoldoende effect hadden. De bekende traumadeskundige Bessel van der Kolk toonde samen met collega’s aan dat deelnemers aan een tienweekse traumasensitieve yoga duidelijke verbeteringen ervaarden. Klachten van PTSS en depressie namen af en ook copingmechanismen zoals zelfbeschadiging verminderden. Op de lange termijn bleken de effecten zelfs sterker te worden bij mensen die yoga bleven beoefenen. Maar misschien nog belangrijker dan de cijfers is wat deelnemers zelf ervaren. Veel mensen beschrijven hoe ze via traumasensitieve yoga weer leren voelen wat er in hun lichaam gebeurt, op een manier die veilig en beheersbaar is. In plaats van emoties te vermijden of te onderdrukken, ontstaat er ruimte om deze waar te nemen en te verdragen.
Weer thuiskomen in je lichaam
Een belangrijk aspect van traumasensitieve yoga is het herstellen van een gevoel van eigenaarschap over het lichaam. Trauma kan ervoor zorgen dat iemand het gevoel heeft de controle kwijt te zijn geraakt. Traumasensitieve yoga helpt om opnieuw te ervaren: dit is mijn lichaam, ik mag keuzes maken, ik mag voelen wat ik voel. Dit proces gaat vaak gepaard met meer zelfzorg en een groeiend vertrouwen in het eigen lichaam. Deelnemers leren luisteren naar lichamelijke signalen en hier op een liefdevolle manier op te reageren.
Emoties leren reguleren
Door het combineren van ademhaling en beweging ontwikkel je ook vaardigheden om jezelf te kalmeren. Dit kan helpen bij stress, triggers of overweldigende emoties. Het geeft een gevoel van grip: in plaats van overspoeld te worden, ontstaat er ruimte om bewust te reageren. Vanuit die rust ontstaat er vaak ook meer perspectief en hoop. Er komt ruimte om keuzes te maken en om anders naar de toekomst te kijken.
Verandering van binnenuit
De effecten van traumasensitieve yoga gaan verder dan alleen het verminderen van klachten. Veel mensen merken dat hun relatie met zichzelf verandert. Gevoelens van schaamte, zelfkritiek en waardeloosheid maken langzaam plaats voor mildheid, acceptatie en compassie. Deze verandering werkt ook door in relaties met anderen. Mensen voelen zich vaker verbonden, kunnen beter grenzen aangeven en durven zich authentieker te laten zien.
Een waardevolle aanvulling op reguliere traumatherapie
Traumasensitieve yoga kan goed samengaan met psychotherapie. Juist doordat mensen zich veiliger voelen in hun lichaam en beter met emoties om kunnen gaan, wordt het vaak makkelijker om in therapie te praten over wat ze hebben meegemaakt. Lichaamsgerichte en cognitieve processen versterken elkaar op een natuurlijke manier.
De waarheid voelen
Een belangrijk inzicht binnen traumasensitieve yoga is het verschil tussen “de waarheid vertellen” en “de waarheid voelen”. In veel therapieën ligt de nadruk op het verwoorden van ervaringen. Maar trauma laat zich niet altijd in woorden vangen. Een deel van die ervaring leeft in het lichaam. Traumasensitieve yoga nodigt uit om ook daar aandacht aan te geven: aan wat je nu voelt, in dit moment. Want juist in het opnieuw kunnen ervaren en erkennen van die lichamelijke signalen ligt een sleutel tot heling.
Een andere weg naar herstel
Samengevat biedt traumasensitieve yoga een zachte maar krachtige weg naar herstel. Door het vergroten van lichaamsbewustzijn, het ontwikkelen van emotieregulatie en het herstellen van een gevoel van veiligheid en controle, kan het diepgaande veranderingen ondersteunen. Voor veel mensen betekent dit niet alleen minder klachten, maar ook een nieuw gevoel van verbinding met zichzelf, hun lichaam en de wereld om hen heen.
Mocht je zelf de behoefte voelen om traumasensitieve yoga op Curaçao te ervaren, in een sessie die volledig is afgestemd op jou en jouw behoeften, dan ben je van harte welkom om contact met mij op te nemen. Tegelijkertijd is het belangrijk om te benadrukken dat traumasensitieve yoga geen op zichzelf staande therapie is. Het kan een waardevolle aanvulling zijn, maar het is altijd verstandig om dit af te stemmen met je therapeut of arts, zodat het past binnen jouw persoonlijke proces.
Je bent ook altijd welkom in mijn reguliere wekelijkse lessen. Hoewel ik al veel traumabewuste elementen meeneem in deze lessen, zijn mijn reguliere lessen geen 100% volledig traumasensitieve yogasessies. In een groepssetting vraagt het soms om wat meer sturing en structuur in mijn begeleiding. Tegelijkertijd blijf ik zoveel mogelijk ruimte geven voor keuzevrijheid, het voelen van het lichaam en het creëren van een veilige, ondersteunende, niet-oordelende omgeving. Een volledig traumasensitieve benadering bied ik aan in één-op-één sessies of in speciaal ingerichte groepslessen op verzoek.
Voor yogadocenten die meer willen weten over traumasensitieve yoga zijn de volgende boeken een waardevolle aanvulling: ‘Trauma-sensitive yoga in therapy. Bringing the body into treatment‘, van David Emerson. Andere waardevolle leesvoer is ‘Traumasporen‘ van Bessel van der Kolk en ‘Trauma and Recovery‘ van Judith Herman.