Veel mensen merken dat ze zich na een yogasessie rustiger, lichter of meer geaard voelen. Ik herinner me dit gevoel nog goed tijdens mijn allereerste yogasessie, kort na de geboorte van mijn zoon. Het was een compleet nieuwe ervaring. Ik volgde een postpartum herstelprogramma voor moeders, waarin ook yoga werd aangeboden. Tijdens de sessies voelde ik me erg ongemakkelijk. Downward-facing dog voelde bijvoorbeeld echt vreselijk op dat moment. Toch was het gevoel achteraf volledig nieuw en kon ik het toen niet verklaren. Nu, jaren later, begrijp ik dat deze ervaring geen toeval was. Het heeft alles te maken met hoe yoga invloed heeft op het zenuwstelsel.
Homeostase: Het Evenwicht van Je Lichaam
Ons lichaam werkt voortdurend om balans te behouden, een proces dat ookwel homeostase wordt genoemd. Ongeacht wat er om ons heen gebeurt, worden interne systemen zoals hartslag, ademhaling, temperatuur en energieniveaus continu aangepast om ons stabiel te houden. Het zenuwstelsel speelt hierbij een centrale rol.
Het Autonome Zenuwstelsel
Het autonome zenuwstelsel beweegt ons tussen twee essentiële toestanden, afhankelijk van wat het leven van ons vraagt. Wanneer actie nodig is, activeert het sympathische zenuwstelsel de bekende “fight-or-flight”-respons. Hartslag en ademhaling nemen toe, en energie wordt gemobiliseerd zodat het lichaam snel kan reageren. Zodra dit voorbij is, helpt het parasympathische zenuwstelsel het lichaam terug te keren naar een staat van rust. De spijsvertering verbetert, herstelprocessen starten en energie wordt aangevuld. Dit wordt ook wel de “rest-and-digest”-modus genoemd. Homeostase betekent dus niet dat je altijd kalm bent, maar dat je soepel kunt schakelen tussen inspanning en herstel.
Moderne Levensstijl, Stress en Langdurig Aan Staan
Onze moderne levensstijl kan dit vermogen om soepel te schakelen echter onder druk zetten. Vaak blijft ons zenuwstelsel langdurig geactiveerd. Zelfs tijdens rustmomenten blijft het lichaam alert, en voelen we ons gespannen, blijven onze gedachten malen of hebben we moeite om mentaal los te laten. Stresshormonen blijven verhoogd, de spijsvertering vertraagt, het immuunsysteem krijgt minder steun en herstelprocessen worden uitgesteld. Op de lange termijn kan dit zowel de fysieke als mentale gezondheid beïnvloeden.
Hoe Yoga Regulatie Ondersteunt
Yoga kan dit patroon doorbreken door het zenuwstelsel uit te nodigen terug te keren naar regulatie. Door bewuste ademhaling, langzame beweging en aandachtige focus ontvangt het lichaam signalen van veiligheid. Het beoefenen van pranayama en asana’s, zoals vooroverbuigingen, twists en herstellende rusthoudingen, helpt de hartslag te vertragen en spierspanning los te laten. Naarmate de ademhaling verdiept, wordt het parasympathische zenuwstelsel actiever. Het lichaam verschuift van een overlevingsmodus naar een staat van herstel. De spijsvertering verbetert, herstelprocessen worden ondersteund, en je voelt je vanzelf rustiger.
De Stresscirkel Afmaken: De Rol Van Beweging
Yoga helpt ook bij het afronden van wat soms de stresscirkel wordt genoemd. Wanneer het sympathische zenuwstelsel wordt geactiveerd, bereidt het lichaam zich voor op actie. Hartslag en ademhaling nemen toe, glucose komt in de bloedbaan voor snelle energie, en het bloed wordt naar de spieren geleid. Biologisch gezien is ons lichaam hierop ingesteld sinds de prehistorie: bij gevaar verwacht het systeem actie. We zijn klaar om te rennen, klimmen, duwen of ons te verdedigen. Pas wanneer het gevaar voorbij is, kan het systeem overschakelen naar rust, herstel en regeneratie.
In het moderne leven is stress vaak mentaal in plaats van fysiek. We ervaren druk, deadlines, emotionele spanning of constante prikkels terwijl we fysiek nauwelijks bewegen. De stressrespons start, maar de actie waarvoor het lichaam zich voorbereidde, gebeurt nooit volledig. Hierdoor kan het zenuwstelsel gedeeltelijk geactiveerd blijven, zelfs nadat het stressmoment voorbij is. Herken je dat gevoel dat je probeert te ontspannen, maar het bijna onmogelijk lijkt? Dat komt omdat het lichaam nog wacht om de respons die het begon volledig af te ronden.
Soms merk ik dit tijdens mijn yinlessen: mensen die niet kunnen ontspannen, friemelen in houdingen en lijken wat onrustig. Hoewel yin geweldig is, kan het soms helpen om vooraf eerst wat beweging in te lassen. Beweging via zonnegroeten, asana-reeksen of andere mindful flows stelt het lichaam in staat de energie die tijdens stress werd gemobiliseerd vrij te laten. Pas daarna kan het zenuwstelsel gemakkelijker overschakelen naar de parasympathische staat van rust en herstel. Daarom voelen veel mensen zich rustiger na beweging dan ervoor: het lichaam maakt eerst af wat het begon en laat zich daarna pas ontspannen.
Balans vs. Supplementen
Gezondheid gaat niet alleen over het aanvullen van ontbrekende voedingsstoffen of het behandelen van afzonderlijke symptomen. Moderne fysiologie kijkt steeds meer naar regulatie. Het lichaam is geen verzameling losse systemen, maar een continu communicerend netwerk. Wanneer regulatie verloren gaat, worden processen zoals spijsvertering, hormonale balans, immuunsysteem en weefselherstel minder efficiënt, zelfs als er structureel niets mis is. In veel gevallen is het echte probleem dysregulatie, waardoor het lichaam zijn zelfherstellend vermogen niet optimaal kan inzetten.
Een concreet voorbeeld is magnesium. Bij langdurige stress kan het lichaam mineralen uitscheiden die ontspanning ondersteunen, zoals magnesium. Dit is een beschermingsmechanisme: het lichaam blijft alert op waargenomen bedreigingen en kan zich daardoor niet ontspannen. Door deze ontspanningsbevorderende mineralen uit te scheiden, blijft het lichaam in een staat van paraatheid, omdat het dit nodig acht om te overleven. Als bloedtesten een magnesiumtekort aantonen, kan supplementatie worden geadviseerd. Maar als de onderliggende dysregulatie niet wordt aangepakt, heeft supplementatie alleen beperkt effect. Langdurige stress verandert bovendien hoe energie en voedingsstoffen in het lichaam worden verdeeld: overleving krijgt prioriteit boven herstel. Hierdoor krijgen herstelprocessen minder aandacht en kan disbalans ontstaan.
Gezondheid Herstellen Door Veiligheid
Herstel begint vaak bij het herstellen van een gevoel van veiligheid in het systeem. Wanneer het zenuwstelsel uit de constante alertheid komt, kan het lichaam zich opnieuw efficiënt reguleren. Het begrijpen van het zenuwstelsel verandert hoe we naar yoga kijken. Yoga gaat minder over perfecte houdingen en meer over leren luisteren naar het lichaam. Dit is ook de intentie achter de sessies die ik begeleid op Curaçao: een ruimte creëren waarin beweging en ademhaling samenkomen om herstel, bewustzijn en ontspanning te ondersteunen.